آیا اقدامات و فشارهای آمریکا برای تسلیم کردن ایران نتیجه بخش خواهد بود؟

پایگاه خبری کارنامه فردا، یادداشت به قلم: دکتر سید محسن حسینی، استاد علوم سیاسی و روابط بین الملل و فعال رسانه، پیرامون جنگ و مذاکرات و فشارهای آمریکا برای تسلیم ایران.

مفهوم تسلیم در فرهنگ ایرانی-اسلامی

در فرهنگ ایرانی، مفهوم «تسلیم» بار منفی عمیقی دارد. تاریخ ایران پر از مقاومت در برابر بیگانگان (از یونانیان تا اعراب پیش از اسلام و سپس مغولان و استعمارگران) است. اما آنچه در فرهنگ اسلامی-شیعی برجسته می‌شود، تقابل «حق» و «باطل» و نفی هرگونه سلطه‌پذیری در برابر زورگوست. قرآن بارها بر عدم اطاعت از مستکبرین تأکید کرده است «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَمَا لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ »(هود، ۱۱۳). در این نگاه، پذیرش یک توافق تحمیلی که هسته‌ای از حقانیت ملت ایران را نادیده بگیرد،-مانند حق غنی‌سازی، توان موشکی و پهپادی و یا طرح های بلند نیروی دریایی و غیره – نه یک مصالحه دیپلماتیک، بلکه «ذلت» و «تسلیم» تلقی می‌شود. بنابراین اینکه دولت امریکا به دنبال تسلیم ایران در تحت فشار است، ناشی از عدم درک فرهنگ ریشه دار تمدن ایران هم در ساحت ملی گرایی و هم در ساحت دینی خصوصا فرهنگ شیعی است. ایرانیان چنین توافقی را تسلیم می‌دانند، لذا مقاومت فرهنگی-مذهبی در مقابل این فشار ها تاب آوری بسیار بالایی به جامعه ایرانی بخشیده است.

 تأثیر انقلاب اسلامی و نظام شیعی

انقلاب اسلامی ایران بر پایه شعار «نه شرقی، نه غربی» و «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» شکل گرفت. نظام شیعی، با آموزه‌ای مانند «مقاومت در برابر ظلم» متاثراز سیره ائمه علیهم السلام به ویژه امام حسین علیه‌السلام)، هرگونه مذاکره از موضع ضعف را نفی می‌کند. از نگاه امامین انقلاب، مذاکره باید عزتمندانه باشد و «تسلیم» یعنی پذیرش نظام سلطه.
بنابراین پافشاری آمریکا بر موضع حذف کامل حق غنی‌سازی؛ دقیقاً همان نقطه‌ای را نشانه رفته که نظام جمهوری اسلامی آن را هسته مرکزی حاکمیت ملی و دستاورد مقاومت می‌داند. از نگاه رهبران ایران، چشم‌پوشی از حق غنی‌سازی معادل پذیرش ناتوانی علمی و سیاسی در برابر دشمنی است که ۲۵ سال پیش از انقلاب نیز علیه دولت ملی مصدق کودتا را کلید زد. در واقع تن دادن به فشارهای امریکا در واقع عدول از شعارهای راهبردی ایران یعنی استقلال، آزادی است.

 اهداف آمریکا در ارتباط با ایران

آمریکا از پایان جنگ سرد تاکنون، چند هدف کلان را در قبال ایران دنبال کرده است:
– جلوگیری از دستیابی ایران به توان هسته‌ای کامل (نه صرفاً صلح‌آمیز از نگاه غرب)
– محدود کردن نفوذ منطقه‌ای ایران
– تغییر رفتار ایران در حوزه حقوق بشر و موشکی
– تغییر نظام به صورت پنهان یا آشکار.

با توجه به فرایند جنگ اخیر و ناکامی امریکا و اسرائیل در تحقق اهداف اعلامی و البته اعمالی، اینکه برخی کارشناسان غربی تاکید دارند؛ با ادامه جنگ و اصرار آمریکا برای تسلیم ایران تحت فشار، امریکا جایگاه خود را از دست می‌دهد، نشان‌دهنده یک ارزیابی واقع‌بینانه اما تاکتیکی است. این کارشناسان اذعان می‌کنند که «پافشاری امریکا بر مواضع قبلی» نتیجه‌بخش نیست، اما به نظر می رسد؛ این موضع از سر عقب‌نشینی استراتژیک نیست، بلکه از سر محاسبه «هزینه – فایده» است.
آمریکا در دوره جوبایدن به این نتیجه رسید که سیاست «همه چیز یا هیچ چیز» در دوره اول ترامپ، ایران را نه به تسلیم، بلکه به پیشرفت هسته‌ای سوق داد. بنابراین این کارشناسان به دولت دوم ترامپ هشدار می دهند که برای رسیدن به توافق، باید موضع خود را تعدیل کند؛ اما این تعدیل به معنای پذیرش «برابری» ایران با آمریکا نیست، بلکه یک تاکتیک برای حفظ و مهار ایران با هزینه کمتر است.

از نگاه ایران این نوع نظرات کارشناسان غربی؛

اول اینکه: نشان می‌دهد که مقاومت ایران و فرهنگ عزت‌طلبی انقلابی کارساز بوده و طرف آمریکایی مجبور شده است «زبان غنی‌سازی ایران» را به عنوان واقعیت بپذیرد. لذا این پیروزی گفتمان مقاومت است.
دوم اینکه: هدف نهایی آمریکا هنوز محدودسازی ایران است؛ لذا تلاش دارد ابزار را از «فشار حداکثری» به «مذاکره هوشمندانه» تغییر دهد. به عبارت دیگر، این کارشناسان تاکید دارند برای اینکه ایران را مهار کنیم، باید کمی واقع‌بین باشیم نه اینکه حق ایران را به رسمیت بشناسیم!

لذا تنها راه گرفتن امتیاز از آمریکا، تداوم «مقاومت عزتمندانه» و عدم پذیرش توافقی است که حتی در ظاهر بوی «تسلیم» بدهد. در عین حال، ایران باید هوشمندانه بدون دست کشیدن از اصول کلان مانند؛حق غنی‌سازی و رفع تحریم‌های ظالمانه، مذاکرات را مدیریت کند. لذا آمریکا در این فرایند، با پذیرش تعامل با ایران بدون فشار و تهدید، عملاً پله‌ای از مواضع پیشین عقب خواهد نشست هرچند این به معنی به رسمیت شناختن نظام جمهوری اسلامی به عنوان یک قدرت برابر نیست.

یادداشت به قلم: سید محسن حسینی

پایگاه خبری کارنامه فردا