جانفدا؛ خانواده‌ها در میدان

پایگاه خبری کارنامه فردا، یادداشت به قلم زهرا سادات حسینی خبرنگار گروه ایثار و مقاومت با عنوان: جانفدا؛ خانواده‌ها در میدان

تهران، ۳۱۳ هزار نفر

برگزاری رزمایش ۳۱۳ هزار نفری «جانفدا» در تهران، بیش از یک رویداد سازمانی و امنیتی، تصویری از ظرفیت مشارکت مردمی در پایتخت است. عدد ۳۱۳ هزار نفر، تنها یک آمار نیست؛ نشانه‌ای از توان بسیج اجتماعی و شبکه‌ای است که می‌تواند در قالب پایگاه‌ها، مساجد، محلات و گروه‌های خودجوش شکل بگیرد. آنچه این رزمایش را متمایز می‌کند، حضور پررنگ زنان و خانواده‌ها در کنار مردان است؛ حضوری که چهره رزمایش را از یک فعالیت صرفاً مردانه به یک حرکت اجتماعی و خانوادگی تغییر می‌دهد.

در سال‌های اخیر، تجربه‌های بحرانی مانند سیل، زلزله، کرونا و دیگر حوادث نشان داد که بدون حضور زنان و خانواده‌ها، هیچ شبکه امدادی و پشتیبانی کامل نمی‌شود. زنان در چنین رزمایش‌هایی می‌توانند در نقش‌های امدادی، آموزشی، فرهنگی، رسانه‌ای، پشتیبانی و حتی فرماندهی گروه‌های کوچک ظاهر شوند. حضور خانواده‌ها نیز معنای دیگری دارد: انتقال ارزش‌های مشارکت، مسئولیت‌پذیری و آمادگی به نسل جدید. کودکی که در چنین فضایی همراه خانواده در یک فعالیت اجتماعی حاضر می‌شود، یاد می‌گیرد که امنیت و آبادانی تنها وظیفه نهادهای رسمی نیست.

تهران به عنوان پایتخت، همیشه نماد تحولات اجتماعی بوده است. برگزاری رزمایشی با این حجم در تهران، دو پیام روشن دارد: نخست، آمادگی نیروهای مردمی برای همکاری در شرایط سخت؛ دوم، توان سازمان‌دهی در مقیاس شهری. اگر این رزمایش تنها به رژه، شعار و نمایش محدود شود، اثر پایدار آن کم خواهد بود. اما اگر به آموزش مهارت‌های عملی، تشکیل تیم‌های محلی، شناسایی نیازهای واقعی و ایجاد شبکه‌های پشتیبانی دائمی منجر شود، می‌تواند الگویی برای سایر شهرها باشد.

نکته مهم دیگر، کیفیت حضور زنان و خانواده‌هاست. صرفاً افزایش تعداد کافی نیست؛ باید فضاهای ایمن، آموزش متناسب، نقش‌های واقعی و فرصت‌های تصمیم‌گیری برای زنان فراهم شود. حضور پررنگ زنان نباید در حاشیه و به عنوان نیروی کمکی نمادین باقی بماند. اگر زنان در طراحی، اجرا و ارزیابی برنامه‌ها نقش داشته باشند، رزمایش از یک رویداد مقطعی به سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود.

از سوی دیگر، چنین حرکت‌هایی می‌تواند به تقویت همبستگی اجتماعی کمک کند، به شرط آنکه از تبدیل شدن به فضای رقابت‌های نمایشی و آمارسازی پرهیز شود. اعتماد عمومی زمانی ساخته می‌شود که مردم نتیجه مشارکت خود را در بهبود واقعی زندگی، امنیت محله و آمادگی در بحران ببینند.

در پایان، رزمایش ۳۱۳ هزار نفری جانفدا در تهران را می‌توان یک نقطه شروع دانست، نه یک پایان. اگر این انرژی عظیم انسانی به مهارت‌آموزی مستمر، شبکه‌سازی محلی و مشارکت واقعی زنان و خانواده‌ها گره بخورد، می‌تواند الگویی برای مدیریت اجتماعی بحران و تقویت سرمایه اجتماعی در پایتخت باشد. در غیر این صورت، تنها خاطره‌ای پرصدا از یک روز شلوغ باقی خواهد ماند.

به قلم: زهرا سادات حسینی

گروه ایثار و مقاومت – پایگاه خبری کارنامه فردا