تاریخ انتشار : شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۳:۱۱
کد خبر : 43189

نگاه به شرق در ترازوی افکار عمومی

نگاه به شرق در ترازوی افکار عمومی

کارنامه فردا – یادداشت: دکتر سید محسن حسینی استاد علوم سیاسی و روابط بین‌الملل با عنوان:  نگاه به شرق در ترازوی افکار عمومی: از وعده راهبردی تا آزمون عمل

پایگاه خبری ندای مردم، یادداشت به قلم: دکتر سید محسن حسینی استاد علوم سیاسی و روابط بین‌الملل و کارشناس ارشد مسائل سیاسی با عنوان:  نگاه به شرق در ترازوی افکار عمومی: از وعده راهبردی تا آزمون عمل

«شرق نزدیک است؟»

اگر در لحظه‌ای که یک قطعنامه یا تحریم جدید علیه ایران روی میز شورای امنیت است، شرق پاسخ روشنی ندهد، افکار عمومی چه خواهد گفت؟ این پرسش، هسته اصلی منازعه امروز بر سر «نگاه به شرق» است. سال‌هاست این راهبرد به مثابه بدیلی در برابر غرب معرفی می‌شود؛ اما اکنون در نیمه دوم آبان ۱۴۰۵، جامعه ایران بیش از هر زمان دیگری میان وعده راهبردی و عمل مشاهده‌پذیر فاصله می‌بیند. در این یادداشت، سه انتظار عمومی و چهار ترازوی سنجش را بررسی می‌کنم و نشان می‌دهم که خطر اصلی، نه شرق‌گرایی، بلکه تبدیل آن به جانشین راهبرد است.

چرا «نگاه به شرق» به آزمون افکار عمومی تبدیل شده است؟

سه انتظار بزرگ

افکار عمومی از روسیه و چین سه انتظار نسبتاً روشن دارد: نخست، حمایت دیپلماتیک در نهادهای بین‌المللی، به‌ویژه وتو یا حداقل تضعیف قطعنامه‌های فشار؛ دوم، شکستن تحریم‌ها از مسیر تجارت، بیمه، حمل‌ونقل و بانک؛ سوم، انتقال فناوری و سرمایه در حوزه‌هایی که غرب محدود کرده است. این انتظارات نه‌فقط اقتصادی، بلکه روانی‌اند: بخشی از جامعه می‌خواهد باور کند که ایران در برابر فشار غرب «تنها نیست».

شکاف ادراکی

مشکل اینجاست که این انتظارات با منطق منافع ملی روسیه و چین تنظیم نشده است. مسکو و پکن، شریک راهبردی ایران‌اند، اما نه به قیمت سوختن منافع خود با غرب. بنابراین، آنچه در افکار عمومی «وعده» تلقی می‌شود، در عمل اغلب ابزار چانه‌زنی است. این شکاف، سرمایه اجتماعی دیپلماسی را فرسایش می‌دهد.

شکاف وعده تا عمل: چهار ترازوی سنجش

۱. ترازوی وتو و قطعنامه

حمایت سیاسی در شورای امنیت، سنجه‌ای حداقلی است. اگر شرق در لحظه‌های حساس، هزینه وتو را نپذیرد، افکار عمومی این پیام را می‌گیرد که «راهبرد شرق» بیشتر بیانیه است تا تضمین. وتو، آزمون اعتبار است، نه آزمون دوستی.

۲. ترازوی تحریم و تجارت

تجارت نفت، بیمه کشتیرانی، مبادلات بانکی و دور زدن تحریم‌ها، سنجه عملیاتی‌تر است. جامعه ایران می‌پرسد: اگر شرق شریک راهبردی است، چرا هزینه مبادله و ریسک تجارت همچنان بر دوش مردم است؟ پاسخ دیپلماتیک به این پرسش، باید شفاف و قابل راستی‌آزمایی باشد.

۳. ترازوی فناوری و سرمایه

انتظار انتقال فناوری، اغلب با محدودیت‌های شرکای شرقی و ترس آن‌ها از تحریم‌های ثانویه روبه‌رو می‌شود. نتیجه، شکاف میان پروتکل‌های همکاری و قراردادهای اجرایی است. افکار عمومی این شکاف را نه در سطح اسناد، بلکه در سطح اشتغال، قیمت و کیفیت زندگی تجربه می‌کند.

۴. ترازوی روایت و رسانه

دیپلماسی در عصر شبکه‌های اجتماعی، تنها در اتاق‌های مذاکره انجام نمی‌شود. اگر دستاوردها قابل روایت و اندازه‌گیری نباشند، فضای عمومی به روی روایت‌های رقیب باز می‌شود. شفافیت، بهترین پادزهر علیه جنگ شناختی است.

خطای تحلیلی: شرق‌گرایی به مثابه جانشین راهبرد

از توازن تا وابستگی

«نگاه به شرق» اگر به معنای تنوع بخشیدن به شرکا و افزایش قدرت چانه‌زنی باشد، راهبردی عقلانی است. اما اگر به معنای انتقال کامل وابستگی از غرب به شرق باشد، نتیجه، کاهش آزادی عمل و افزایش آسیب‌پذیری است. خطر اصلی این است که شرق‌گرایی، به جای ابزار سیاست خارجی، به ایدئولوژی تبدیل شود و پرسش‌های انتقادی را ذیل «جنگ روانی» تعریف کند.

مسئله اعتماد

افکار عمومی ایران از دو چیز خسته است: وعده‌های بزرگ بدون سنجه، و پاسخ‌های کلی به پرسش‌های جزئی. راهبرد شرق‌گرا تنها زمانی مشروعیت می‌گیرد که هزینه و فایده‌اش برای شهروند قابل مشاهده باشد: در سفره، در اشتغال، در امنیت مرزها و در اعتبار بین‌المللی.

توصیه‌های سیاستی برای دیپلماسی شفاف

۱. سنجه‌گذاری راهبردی: برای هر همکاری با روسیه و چین، شاخص‌های قابل اندازه‌گیری تعریف شود.
۲. گزارش‌دهی عمومی: دستاوردها و محدودیت‌ها، بدون اغراق و با زبان قابل فهم به جامعه منتقل شود.
۳. پرهیز از شرط‌بندی تک‌گانه: رابطه با شرق نباید جایگزین مدیریت رابطه با همسایگان، اروپا و نظام چندجانبه شود.
۴. تقویت دیپلماسی اقتصادی: سفارتخانه‌ها باید به «مراکز حل مسئله» برای تجار و شهروندان تبدیل شوند، نه فقط نمایندگی‌های تشریفاتی.

 

«نگاه به شرق» یک انتخاب راهبردی است، اما آزمون نهایی آن در افکار عمومی انجام می‌شود. جامعه ایران از شرق، «دوستی» نمی‌خواهد؛ تضمین قابل راستی‌آزمایی می‌خواهد. اگر این راهبرد نتواند میان وعده و عمل پل بزند، نه‌تنها سرمایه خود را از دست می‌دهد، بلکه اعتماد به کل دیپلماسی را نیز فرسوده می‌کند. شرق نزدیک است، به شرط آنکه فاصله‌اش با سفره مردم اندازه‌گیری شود.

 

پایگاه خبری ندای مردم

به قلم: سید محسن حسینی

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.